یادی از سینمای مجارستان
ایستفان سابو در یکی از مصاحبهها گفته بود: ما برای ساختن فیلمهای خوب، نیازی بهبودجههای شبه هالیوودی نداریم. او یادآوری میکند که چگونه فیلمسازان مجارستان در گاز گرفتن دستی که به آنها غذا میداد (دولت مجارستان) ماهرترین فیلمسازان جهان بودند.
مجارستانیها از اینکه طبقه حاکمه انگولک شود، لذت میبردند. ایستفان سابو میگوید: موفقیت سینمای مجارستان در آن بود که از رژیم حاکم انتقاد کند. ... فیلمها رژیم را مسخره میکردند و در عین حال، رژیم برای ساختن آنها پول میپرداخت، و این دوجانبه مایه ارضای خاطر بود.
فیلم «مفیستو»ی ایستفان سابو در سال 1982 برنده جایزه اسکار شد و فیلم «امای شیرین، بوبه عزیز» که با کمتر از پانصد هزار دلار در بوداپست تهیه شده بود، توانست خرس نقرهای را در چهل و دومین جشنواره بینالمللی ببرد.
در شرایطی که با انحلال رژیم سابق مجارستان، دیگر نه سرمایهگذار دولتی وجود دارد، و نه کیسه بوکسی که انگولکش کنند، فیلمسازان شاهد آن هستند که قسمت اعظم بازار فیلمهای آنان توسط هالیوود تسخیر شده و آنها ناچارند در جستجوی منابع قابل اتکای دیگری باشند.
فیلمهای مجارستانی که بیشتر هنری و جدی بودند، هرگز فراوانی مخاطبان را مورد نظر نداشتند. بعضی از کارگردانان موفق امروز، با نگاهی انتقادآمیز بهآن جریان مینگرند و معتقدند که برخوردی نخبهگرایانه با فیلمسازی در رژیم قبلی تشویق میشد.
ایستفان سابو میگوید: هرگز این نیاز را احساس نمیکردند که باید در مورد مسائل مربوط بهفروش فیلم فکری بکنند و یا خواستهای تماشاگران فیلمها را در نظر بگیرند. ... اما توجه کردن به آنچه که تماشاگران میخواهند و برآوردن خواستههای آنها، تنها راه نجات صنعت سینماست! به قول جیولاگازداگ (کارگردان): نود درصد فیلمهایی که در حال حاضر در مجارستان نمایش داده میشود، محصول هالیوود است. بسیاری از کسانی که در صنعت سینمای مجارستان فعالیت میکنند معتقدند که باید نمایش فیلمهای خارجی را ممنوع کرد، ولی راهحل این نیست.
جشنواره بینالمللی تورونتو در 1995 از مجارستان به عنوان کشوری با سنتهای برجسته سینمایی، قدردانی کرد و تحت عنوان راپسودیهای مجارستانی، منتخبی از بیست فیلم جدید در برنامه معتبر سینمای ملی آن جشنواره نمایش داده شد.
علی همتی
زیر نویس:
- در سینمای نوین یوگوسلاو و منطقه بالکان، از سر سازشکاری با جریانات روز، آنچه که از کمونیسم به نمایش گذاشته میشود، آنست که باعث نوع پیچیدهای از سلطه مردانه شده است. این را بر اساس کلیشه کهنهای است از فیلمهای دوران کمونیسم بالکان، که در فیلمهای دوران پس از کمونیسم نیز ادامه دارد! آن زمان موضوع درباره زنان کمونیستی بود که از اخلاقی برتر و منزه برخوردار بودند، ولی قربانی خواستههای جنسی منحرف شده کاپیتالیستها و فاشیستها میشدند. امروز افراد شریر و متجاوزان جنسی فیلمها، کمونیستها هستند؛ با خصایلی حیوانی و عاری از هرگونه معیار اخلاقی! اینکه آیا آنها صادقانه به آنچه که مطرح میکنند اعتقاد دارند، خارج از محدوده بحث سینمای مجارستان است.
